Van oestrogeen en testosteron heeft bijna iedereen gehoord. Van DHEA een stuk minder mensen. Toch is het een van de belangrijkste bouwstenen van je hormoonhuishouding. Het is een voorloper van je geslachtshormonen en het vormt een tegenwicht voor het stresshormoon cortisol. Reden genoeg om er een blog aan te wijden.
Wat is DHEA?
DHEA staat voor dehydroepiandrosteron. Het wordt vooral aangemaakt in de bijnierschors, de buitenste laag van je bijnieren. Kleinere hoeveelheden worden gemaakt in de eierstokken of zaadballen, en in de hersenen zelf.
DHEA is een steroïdhormoon. Dat betekent dat het wordt gemaakt uit cholesterol, net als cortisol, oestrogeen, progesteron en testosteron. In je bloed circuleert DHEA vooral in een opslagvorm: DHEA-S. Daarvan heb je meer in je bloed dan van welk ander steroïdhormoon ook.
Een grondstof voor andere hormonen
Het bijzondere aan DHEA is dat je lichaam het op veel plekken zelf kan omzetten in testosteron en oestrogeen. Dat gebeurt niet alleen in de eierstokken of zaadballen, maar ook in weefsels zoals je huid, botten, vetweefsel en hersenen. Elk weefsel maakt er lokaal van wat het nodig heeft. Je kunt DHEA zien als een grondstof die je lichaam overal kan inzetten.
DHEA en stress
Bij stress maakt je lichaam verschillende hormonen aan, elk met een eigen tempo.
Adrenaline is de snelste. Bij acute schrik is het binnen seconden in je bloed. Je hart gaat sneller kloppen, je ademhaling versnelt en je bent klaar om te reageren. Denk aan een kat die plotseling voor je auto schiet, of remlichten die op de snelweg ineens oplichten. Adrenaline helpt je om te overleven.
Cortisol komt daarna op gang. Het zorgt dat er energie beschikbaar blijft zolang de stress duurt en het dempt ontstekingsreacties. Daarnaast geeft cortisol je hersenen het signaal dat de stressreactie weer afgeschakeld mag worden.
DHEA wordt in dezelfde bijnierschors gemaakt als cortisol en vormt er een tegenwicht voor. Cortisol is van nature een afbrekend hormoon: het maakt energie vrij voor het moment. DHEA werkt juist meer opbouwend en beschermend. Het gaat dus niet om veel of weinig van het een, maar om de verhouding tussen die twee.
Wat gebeurt er bij langdurige stress?
Kortdurende stress is gezond, je lichaam is daarop gebouwd. Anders wordt het als stress maanden of jaren aanhoudt. Je bijnieren raken dan niet "op", zoals je soms leest. Ze blijven gewoon werken. Wat wel kan veranderen, is de balans. In onderzoek zien we bij langdurige stress vaak dat cortisol relatief hoog blijft, terwijl DHEA achterblijft. De verhouding verschuift dan in het voordeel van cortisol, en daarmee valt een deel van het tegenwicht weg.
DHEA en leeftijd
In de vroege kindertijd is er nog weinig DHEA. Rond het zesde tot achtste levensjaar begint de aanmaak te stijgen, ruim voor de puberteit. Tussen je twintigste en dertigste bereikt DHEA zijn hoogtepunt. Daarna daalt het geleidelijk, jaar na jaar. Rond je zeventigste tot tachtigste maak je nog maar zo'n 10 tot 20 procent aan van wat je op je twintigste maakte.
Dat is een natuurlijk proces en geen ziekte. Het helpt wel om te begrijpen waarom de balans met cortisol op latere leeftijd gevoeliger wordt.
Waar speelt DHEA een rol bij?
Omdat DHEA de basis is voor andere hormonen, heeft het invloed op veel processen in je lichaam:
- Je immuunsysteem. DHEA helpt je afweer in balans te houden, als tegenhanger van de dempende werking van cortisol.
- Spieren en botten. Via de omzetting naar testosteron en oestrogeen.
- Je libido. Vooral bij vrouwen komt een flink deel van het testosteron uit DHEA.
- Je hersenen. DHEA wordt ook in de hersenen zelf aangemaakt en lijkt daar een rol te spelen bij stemming en het beschermen van zenuwcellen.
DHEA en de (peri)menopauze
Tijdens de overgang stoppen de eierstokken geleidelijk met de aanmaak van oestrogeen en progesteron. Wat veel vrouwen niet weten: na de menopauze wordt DHEA een van de belangrijkste bronnen van geslachtshormonen. Weefsels zoals de huid, botten en slijmvliezen zetten DHEA lokaal om in kleine hoeveelheden oestrogeen en testosteron. Zo blijven ze ook na de overgang van hormonen voorzien.
Dat maakt de balans tussen stress en DHEA in deze levensfase extra interessant. Rust, herstel en ontspanning zijn in de overgang dus meer dan een luxe.
Wat kun je zelf doen?
DHEA laat zich niet direct sturen, maar alles wat de balans met cortisol ondersteunt, helpt mee:
- Voldoende en regelmatige slaap
- Elke dag een moment van echte ontspanning
- Bewegen, waarbij krachttraining en wandelen goed passen. Zware training zonder voldoende herstel is voor je lichaam juist weer extra stress.
- Gevarieerd eten met voldoende goede vetten, want steroïdhormonen worden gemaakt uit cholesterol
Een woord over DHEA-supplementen
DHEA wordt online soms als supplement aangeboden. Toch is het een hormoon, met invloed op je hele hormoonhuishouding. Gebruik het daarom nooit op eigen houtje. Wil je weten hoe jouw DHEA zich verhoudt tot cortisol? Dat kan gemeten worden in bloed of speeksel. Of dat voor jou zinvol is, bespreek je met je huisarts of in de praktijk.
Benieuwd hoe het met jouw hormoonbalans staat? Plan een gratis kennismakingsgesprek van 20 minuten.
Lees ook
Deze informatie is bedoeld ter inspiratie en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten raadpleeg altijd een arts.
Plan een kennismakingBekijk het aanbod en de tarieven →
